Tavşan Diş Sağlığı ve Temizliği

Tavşan diş bakımının temeli fırça ya da özel bir ürün değil, doğru besinlerdir. Tavşanların dişleri ömür boyu büyümeye devam eder ve yalnızca doğru çiğneme hareketiyle aşınır. Bu yüzden sınırsız kuru ot (saman/otlar), sınırlı pelet ve düzenli ağız kontrolü, diş problemlerinin büyük kısmını baştan engeller. Sorun başladığında ise evde çözüm aranmaz; diş düzeltme işlemi veteriner hekim işidir.

Tavşan dişleri nasıl çalışır?

Tavşanlarda hem ön kesici dişler hem de arka azı dişler sürekli uzayan yapıdadır. Yani kök kısmı kapanmaz, diş boyunca yeni doku üretilir. Bu tasarım, doğada gün boyu lifli bitki çiğneyen bir hayvan için mantıklıdır: dişler uzarken çiğneme sırasında aynı hızda aşınır ve denge korunur.

Denge bozulduğunda iki tip sorun ortaya çıkar. Kesici dişler karşı karşıya gelmezse aşırı uzar, hatta dudakları veya damağı yaralayacak şekilde kıvrılır. Azı dişlerde ise dilin ve yanağın iç yüzeyine batan keskin çıkıntılar (spikül) oluşur. Azı diş problemleri dışarıdan görünmediği için genellikle daha geç fark edilir ve daha çok acı verir.

Dengeyi bozan başlıca nedenler

• Yetersiz lif: Peletle veya taze sebze ağırlıklı beslenen tavşan yeterince yan yönlü çiğneme yapmaz, azı dişleri düzgün aşınmaz.
• Genetik yapı: Kısa ve yuvarlak yüzlü, cüce ırklarda çene yapısı nedeniyle kapanış bozukluğu daha sık görülür.
• Travma: Kafes tellerini kemirmek, yüksekten düşmek ya da bir çarpma sonucu kesici dişin kırılması diş ekseninin kaymasına yol açabilir.
• Beslenmedeki mineral dengesizliği: Kalsiyum ve D vitamini yetersizliği çene kemiği ve diş dokusunu zayıflatır.

Beslenme: diş sağlığının en güçlü aracı

Tavşanın günlük diyetinin ana gövdesini kuru ot oluşturmalıdır. Otu çiğnemek, peleti çiğnemekten çok daha uzun sürer ve çene yan yönlü hareket eder; azı dişleri asıl bu hareketle aşınır. Pelet ise ağızda hızla ufalanır, dişleri yeterince çalıştırmaz. Bu nedenle "diş sağlığı için sert pelet" yaklaşımı yanlıştır.

Kemirme ihtiyacını desteklemek için ilaçlanmamış elma, söğüt veya kayısı dalları, saman toplar ve kurutulmuş ot yumakları kullanılabilir. Bunlar otun yerini tutmaz, ek uğraş sağlar. Boyalı tahta, plastik ve mineral taşlarından uzak durun; mineral taşları dişleri aşındırmaz, gereksiz kalsiyum yükü oluşturabilir.

Evde kontrol nasıl yapılır?

Tavşanı sakin bir zeminde tutup dudaklarını nazikçe iki yana ayırarak ön dişlere bakabilirsiniz. Üst kesiciler alt kesicilerin hemen önüne oturmalı, uçlar düzgün ve simetrik olmalıdır. Bir taraf belirgin şekilde uzunsa veya dişler yana kaymışsa kontrol gerekir. Azı dişleri evde görmek mümkün değildir; bunun için hekimin ağız spekulumu ya da otoskopla bakması gerekir.

Uyarı işaretleri

• Çenenin ıslak kalması, salya, göğüs tüylerinin yapış yapış olması
• Yemeğe yaklaşıp bırakma, sadece yumuşak besinleri seçme, otu bırakıp peleti yeme
• Dışkı taneciklerinin küçülmesi veya azalması
• Kilo kaybı, tüy bakımının bozulması
• Gözde sulanma ya da akıntı (uzayan diş kökü göz yolu kanalına baskı yapabilir)
• Çene altında veya yüzde şişlik, sertlik
• Ağza pençe atma, ağrılı diş gıcırdatması

Bu belirtiler diş dışındaki hastalıklarla da örtüşebilir;